Alles over voorkeurstemmen, kiesdrempel en zetelverdeling tijdens de gemeenteraadsverkiezing Kampen
Met hoeveel stemmen doe je eigenlijk mee? Hoe werkt een voorkeursstem? En wat is de kiesdrempel? Deze vragen horen we vaak voor de gemeenteraadsverkiezingen. Het is dan ook geen alledaagse materie, maar wel belangrijk om te weten. Want zo kom je er bijvoorbeeld achter dat slechts een paar honderd stemmen extra het verschil kunnen maken tussen 1 of 2 zetels. Hoe dat werkt, leggen we je hieronder uit.
Wat is een voorkeursstem?
Bij de gemeenteraadsverkiezingen mag je als stemgerechtigde inwoner van Kampen één stem uitbrengen op een partij en één kandidaat binnen deze partij. De stem op een kandidaat heet een voorkeursstem, omdat je mag kiezen op welke kandidaat je binnen de partij wilt stemmen.
Hoe werkt een voorkeursstem?
Een voorkeursstem is een stem op een specifieke kandidaat binnen de partij van jouw keuze. Je laat daarmee zien wie jij graag namens die partij in de gemeenteraad wilt zien.
Normaal gesproken komen kandidaten in de raad op volgorde van de kandidatenlijst. De nummer 1, de lijsttrekker, ontvangt de eerste gewonnen zetel. Met voldoende voorkeursstemmen kan een kandidaat:
- een hogere geplaatste kandidaat voorbijgaan.
- een zetel krijgen, ook als hij of zij lager op de lijst stond.
Wanneer levert een voorkeursstem echt een zetel op?
Niet elke voorkeursstem leidt automatisch tot een zetel. Daarvoor geldt een duidelijke regel. Een kandidaat krijgt een zetel op basis van voorkeursstemmen als hij of zij minstens 25% van de kiesdeler aan voorkeursstemmen behaalt. Pas als die drempel wordt gehaald, kan een kandidaat de volgorde van de kandidatenlijst doorbreken.
Met hoeveel stemmen doe je mee?
Om te bepalen hoeveel stemmen nodig zijn voor één zetel, wordt er zodra alle stemmen binnen zijn de kiesdeler berekend. Dat gaat zo:
- Alle geldige stemmen in Kampen worden opgeteld
- Dat totaal wordt gedeeld door het totaal aantal te verdelen zetels. In Kampen zijn dat er 31.
- De uitkomst is de kiesdeler: het aantal stemmen dat nodig is voor één zetel.
Voorbeeld:
- Er zijn 31.000 geldige stemmen uitgebracht
- 31.000 ÷ 31 zetels
- De kiesdeler is 1000 stemmen per zetel
Een partij heeft in dit voorbeeld dus 1000 stemmen nodig voor één zetel.
Voorkeursstem in de praktijk
De drempel van een voorkeursstem is 25% van de kiesdeler. In dit voorbeeld heeft een kandidaat 25% van 1000, dus 250 voorkeursstemmen nodig voor het krijgen van voorrang op kandidaten die hoger op de lijst staan en een zetel in de gemeenteraad. Halen meerdere kandidaten deze drempel? Dan worden zij gerangschikt op basis van het aantal voorkeursstemmen.
Hoe worden de zetels per partij verdeeld?
Eerst wordt gekeken hoeveel zetels een partij krijgt op basis van het totaal aantal stemmen.
- Het aantal stemmen van een partij wordt gedeeld door de kiesdeler
- Dat levert hele zetels op
- Overgebleven zetels (restzetels) worden verdeeld volgens landelijke regels
Pas daarna wordt bepaald welke kandidaten van die partij de zetels innemen:
- eerst kandidaten met voldoende voorkeursstemmen
- daarna de overige kandidaten volgens de lijstvolgorde
Restzetels en zetelverdeling tijdens verkiezingen Kampen 2022
Hieronder zie je de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen 2022. Dit laat zien hoe het aantal stemmen per partij wordt omgezet in zetels in de gemeenteraad van Kampen.
| Partij | Aantal stemmen | Zetels 2022 |
|---|---|---|
| ChristenUnie | 5074 | 6 |
| Gemeente Belang Kampen | 3209 | 4 |
| CDA | 3305 | 4 |
| SGP | 3636 | 4 |
| GroenLinks | 2202 | 3 |
| VVD | 1546 | 2 |
| Kampen Sociaal | 2257 | 3 |
| PvdA | 990 | 1 |
| D66 | 1937 | 2 |
| Hart voor Kampen | 1652 | 2 |
Restzetels maken het verschil
Elke partij krijgt zoveel zetels als zij hele keren de kiesdeler haalt. Er blijft altijd een restant over: de restzetels. Deze restzetels worden verder verdeeld over de partijen. Dit kan ineens gunstig uitpakken. Dat zie je in de verkiezingsuitslag Kampen 2022 heel goed:
- ChristenUnie: 5.074 stemmen: 6 zetels
- SGP: 3.636 stemmen: 4 zetels
- CDA: 3.305 stemmen: 4 zetels
De ChristenUnie heeft niet 50% meer stemmen dan deze partijen, maar wél 2 zetels meer. Dat komt doordat zij bij de restzetelverdeling gunstig uitkomt. Dit laat zien dat een paar honderd stemmen extra kunnen het verschil maken tussen 1 of 2 zetels meer!
Elke stem telt
Zo zie je maar dat elke stem telt, vooral rond de grens van een extra zetel. Het gaat soms maar om een honderdtal stemmen. En wil je zorgen dat de kandidaat van je voorkeur in de gemeenteraad komt? Breng dan je voorkeursstem uit op die persoon! Dan maakt die een betere kans op een zetel in de gemeenteraad, ook al staat hij of zij niet op nummer 1.